Overprikkeling: Wat is het en hoe ga je ermee om?

Zettje Blog

Zettje in de goede richting – Lizette Klein – 30 januari 2025

Overprikkeling: Wat is het en hoe ga je ermee om?

Overprikkeling is een onderwerp dat steeds vaker ter sprake komt, vooral in onze drukke, moderne wereld waarin we constant worden blootgesteld aan prikkels van buitenaf. Voor veel mensen, waaronder ikzelf na een herseninfarct met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH), kan dit leiden tot een scala aan uitdagingen in het dagelijks leven en zelfs tot heftige lichamelijke reacties. In deze blog deel ik mijn persoonlijke ervaringen met overprikkeling en geef ik enkele praktische tips om er beter mee om te gaan.

Overprikkeling ontstaat wanneer je brein en lichaam worden overspoeld door prikkels, zoals geluiden, beelden, geuren en sociale interacties. Bij mensen die snel overprikkeld raken kan dit effect versterkt worden door bijvoorbeeld schade aan specifieke hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor het verwerken van zintuiglijke informatie.

Voor mij voelt overprikkeling alsof ik een strakke duikbril en een te krap hoedje op heb, waardoor mijn evenwicht slechter wordt en ik me niet meer kan concentreren. Dit leid tot een overweldigend gevoel, wat zich uit in symptomen zoals hoofdpijn, druk op de oren, duizeligheid, verslechterd evenwicht en zelfs extreme misselijkheid.

Helaas komen deze klachten soms pas achteraf, wanneer ik weer in de stilte van mijn appartementje ben. Als ik mijn grenzen overschrijd, kan mijn lichaam letterlijk ‘uitvallen’: mijn bloeddruk en hartslag dalen, en ik voel me onwel worden. Gelukkig heb ik door mijn ervaringen bij Hersenz geleerd hoe ik deze situaties zo veel mogelijk kan voorkomen en beter kan omgaan met overprikkeling.

Een veilige cocon creëren

Een van de belangrijkste lessen die ik heb geleerd, is het belang van een veilige omgeving. Voor mij betekent dit dat ik ongeveer 85% van mijn tijd thuis doorbreng. In mijn eigen cocon kan ik schrijven, mijn dagelijkse “zelf in het leven geroepen dagbesteding” taken uitvoeren en mijn energie weer opladen. Binnen deze cocon kan ik mijn energie het beste reguleren waardoor ik een goede balans heb om ook af en toe het ‘onverwachte’ op te kunnen vangen

Het vermijden van de ‘grote boze buitenwereld’ is niet altijd haalbaar en ik kies er heel bewust voor om de uitdaging van die wereld gedoseerd aan te gaan. Ik ben een gezelligheidsdier en heb de positieve energie van anderen nodig, maar ik zorg ervoor dat ik mijn kostbare energie alleen uitgeef aan situaties die het waard zijn. Vanuit mijn cocon heb ik inmiddels ook een hele fijne online wereld gecreëerd waar ik veel leuke contacten heb en bovendien mijn creatieve ei goed kwijt kan, ik noem dit ‘mijn ene been in de ‘gewone’ wereld?!

Een veilig cocon creëren doe je ook door je directe omgeving goed te informeren zodat zij ten eerste op de hoogte zijn van waar jij last van hebt en ten tweede jou ook kunnen bijstaan en meedenken in de keuze die je wilt en moet maken. Openheid leidt tot begrip! Er zullen echter altijd mensen zijn die niet te overtuigen zijn, blijf proberen ze te betrekken; de aanhouder wint en als dit een blijvende gevecht is dan kun je overwegen of je deze mensen buiten je persoonlijke cocon en bubbel moet plaatsen.

Hersens foppen met smaak of geur

Een waardevolle tip die ik heb geleerd, is het ‘foppen’ van mijn hersenen, niet zomaar een tip maar eentje die ik dagelijks meerdere keren gebruik. Dit klinkt misschien vreemd ‘het foppen van hersenen’, maar het werkt.

Wanneer ik me overweldigd voel, kan ik mijn aandacht afleiden door iets te eten of drinken met een sterke smaak, zoals pepermunt of lavendel. Op een dag dat ik veel flauwtes ervaar drink ik graag sterke koffie, pepermunt- of lavendel thee, dat geeft een prettige boost en lavendelthee heeft ook nog eens een rustgevend effect.

Deze sterke smaken helpen mijn hersenen om zich te concentreren op de smaakprikkel in plaats van op de overprikkeling, mijn suizende hoofd of flauwte die ik ervaar. Dit kan overigens ook met geur. Zo ontdekte ik recent dat ook etherische oliën, met wederom de geuren lavendel of pepermunt, een rustgevend of juist alert effect hebben. Ik gebruik een inhalator China-Olie* met pepermunt, wat me helpt om te ontspannen en als ik de olie inmasseer op mijn slapen, voor een rustmoment of de nacht, de druk op mijn hoofd verlicht.

Zoals het bij deze olie niet alleen gaat om de smaak, maar ook om de geur, brengt me bij nog een handige tip: voordat ik de ‘grote boze buitenwereld’ betreed, of het nu een feestje is, een diner of gewoon een bezoek aan de supermarkt, spuit ik een aangenaam geurtje op mijn mouw, sjaal en/of polsen. Op die manier kan ik, zodra ik me overweldigd voel of te veel prikkels ervaar, eraan ruiken. Dit helpt me om mijn hersenen te ‘foppen’, zodat ze minder aandacht hebben voor wat me overprikkelt.

Let op dat je geur afwisselt zodat je niet te veel gewent raakt en je niet als een soort van parfumbom overal ten tonele verschijnt ㋡

Strategische voorbereiding en nazorg

Een goede voorbereiding is dus essentieel als ik ergens naartoe ga waar drukte te verwachten is. Ik zorg ervoor dat ik goed uitgerust ben en neem extra rust voordat ik een uitje heb. Vooraf onderzoek ik de locatie om te bepalen of het een geschikte plek voor mij is zodat ik weet wat mij te wachten staat. Bijvoorbeeld, toen mijn familie tijdens de kerstdagen uit eten wilde gaan (een kindvriendelijk familielocatie) besloot ik dat het beter was om thuis te blijven. Mijn familie respecteerde mijn keuze, en we hebben samen een gezellige maaltijd thuis gehad.

Toch ga ik soms ook wel uit eten, koffie drinken op locatie of naar theater. Bij aankomst op een nieuwe plek scan ik de omgeving. Net na mijn traject bij Hersenz moest ik echt nadenken over dat scannen maar tegenwoordig behoort het tot mijn automatisme. Om de scan te doen moet ik altijd even stil gaan staan, een aanwezige binnenkomst om zo pontificaal in een deuropening of midden in een restaurant te gaan staan rondkijken, maar alles went, ECHT !!

Ik kijk naar een fijne stoel waar ik kan zitten, heb ik vanaf die plek overzicht, geen/weinig geluid achter mij, hoe is de verlichting, hoef ik niet alle kanten op te draaien naar andere aanwezigen en soms ook WIE zit waar (ja sorry maar sommige mensen zijn enorme energie vreters dus die ontwijk ik graag).

En als ik halverwege of ander moment twijfels heb over de staat van mijn overprikkeling, ga ik even naar het toilet om, in de stilte, op mezelf in te checken.

TIP; Zucht een paar keer overdreven diep, adem flink in en adem in korte stootjes uit (let ff op dat er niemand in het toilet naast je zit of heb er schijt aan ⍨). Vaak merk ik het al bij het opstaan en het lopen met mijn stok hoe wiebelig ik ben. Dit momentje kan er voor zorgen dat ik weer even verder kan of dat ik aanvoel dat het beter is om te vertrekken. Soms is het moeilijk om weg te gaan, vooral als het gezellig is, maar het is belangrijk om naar mijn NAH hoofd en lichaam te luisteren.

Als het mogelijk is ga ik op de fiets naar de bestemming zodat ik op de terugweg alvast een beetje kan ontprikkelen en de ergste piep hopelijk wat afgenomen is voor ik thuis kom. Voel ik onderweg al een mega druk op mijn hoofd dan maak ik zelfs nog even een extra fietsrondje..

De dagen na een uitje zorg ik ervoor dat ik mijn dagen zo plan dat ik extra rustmomenten kan inbouwen. Deze rustmomenten hoeven niet altijd op bed te zijn, rustig hobbyen, drukte en nieuwe afspraken vermijden kan al voldoende zijn. Op deze manier kan ik mijn batterij weer opladen en de overprikkeling verwerken. Tja en soms lig ik echt voor okkie maar dan probeer ik gewoon lief te zijn voor mezelf en te bedenken dat het betreffende uitje het waard was en is dat het niet dan is er weer een les geleerd.

Tot slot nog een aantal feiten over overprikkeling

Oorzaken van overprikkeling

Veranderingen in de hersenfuncties: Een trauma of aandoening in de hersenen kan leiden tot veranderingen in de manier waarop de hersenen informatie verwerken. Dit kan resulteren in een verminderde tolereerbaarheid voor sensorische input.
Emotionele en cognitieve factoren: Mensen met NAH* kunnen ook emotionele en cognitieve uitdagingen ervaren, zoals angst, depressie of concentratieproblemen, die bij kunnen dragen aan overprikkeling.
Milieu-invloeden: Drukke omgevingen, felle lichten, harde geluiden of zelfs sociale interacties kunnen te veel zijn voor iemand na een hersentrauma* of met bepaalde andere aandoeningen.

*(zie verderop meerder aandoeningen)

Symptomen van overprikkeling

De symptomen van overprikkeling kunnen variëren, maar veelvoorkomende tekenen zijn:

Vermoeidheid of uitputting
Hoofdpijn
Prikkelbaarheid of stemmingswisselingen
Moeite met concentreren of denken
Verhoogde angst of paniekgevoelens
Fysieke reacties zoals een versnelde hartslag of ademhalingsproblemen

Strategieën om overprikkeling te verminderen

Structuur en routine: Het aanhouden van een dagelijkse routine kan helpen om voorspelbaarheid te creëren en stress te verminderen.
Zintuiglijke beperkingen: Probeer prikkels te verminderen door in een rustige omgevingen te zijn, gebruik te maken van oordoppen of verduisterende gordijnen en schermtijd te beperken.
Pauzes nemen: Regelmatige pauzes inplannen tijdens activiteiten kan helpen om de belasting te verlichten.
Mindfulness en ademhalingsoefeningen: Technieken zoals mindfulness, meditatie en diepe ademhaling kunnen helpen bij het kalmeren van de geest en het verminderen van stress.
Ondersteuning zoeken: Het is belangrijk om steun te zoeken bij zorgverleners, therapeuten of steungroepen voor mensen met NAH of andere lotgenoten groepen. Zij kunnen waardevolle inzichten en strategieën bieden.
Educatie: Inzicht in overprikkeling en hoe dit samenhangt met NAH of andere aandoeningen kan helpen bij het herkennen van symptomen en het ontwikkelen van coping mechanismen.

Conclusie

Overprikkeling is een veelvoorkomend en uitdagend probleem voor mensen die een hersentrauma hebben gehad zoals een CVA (verzamelnaam Tia, Herseninfarct of Hersenbloeding), maar ook mensen met een Hersentumor, Burn-out, ADHD, MS, Whiplash, Polyneuropathie, Autisme, en zo zijn er nog veel meer aandoeningen. Door bewustzijn te creëren, coping strategieën te implementeren en ondersteuning te zoeken, kunnen mensen met overprikkelingsklachten beter omgaan met hun klachten en hun kwaliteit van leven verbeteren. Het is belangrijk om deze uitdagingen serieus te nemen en professionele hulp in te schakelen wanneer dat nodig is.

Persoonlijk onderzoek naar overprikkeling

Deze tips zijn gebaseerd op mijn persoonlijke ervaringen en wat voor mij werkt. Het is belangrijk om te onthouden dat niet alles voor iedereen geldt. Ga op onderzoek uit naar wat voor jou prettig werkt en probeer niet alles te vermijden. Het aangaan van uitdagingen kan je helpen om sterker en veerkrachtiger te worden.

Ik hoop dat je iets aan mijn ervaringen en tips hebt gehad. Overprikkeling is een uitdagend onderwerp, maar met de juiste strategieën kun je er beter mee omgaan en meer genieten van het leven, zelfs (af en toe) in de drukte van de ‘grote boze buitenwereld’. Realiseer je wel dat hoe goed je je best ook doet en hoeveel voorzorgmaatregelen je ook neemt je klachten nooit helemaal zullen verdwijnen en je op slechte dagen vooral heel lief voor jezelf mag zijn.

Liefs, Lizette