Zie ik de mens, of zie ik eerst het label?
In mijn schrijven heb ik de vraag iets breder getrokken naar discriminatie
Column 303 – 16 juni 2026
Een vraag die ongemakkelijk kan voelen, maar misschien juist daarom belangrijk is. In deze nieuwe column sta ik stil bij racisme, discriminatie vooroordelen en de vraag of we allemaal onbewust aannames maken. Niet met antwoorden, maar met eerlijk zelfonderzoek.
Oef… gevaarlijke vraag en in deze tijd misschien ook wel een heel beladen vraag. Want hoewel ik tegen racisme ben en bewust probeer niemand anders te behandelen vanwege afkomst, geaardheid, huidskleur of geloof, zullen mensen die hier regelmatig mee te maken krijgen daar heel anders naar kijken.
Kijk naar mij; een witte vrouw van middelbare leeftijd, geboren en getogen in Nederland, opgegroeid met kansen die voor mij vanzelfsprekend leken, nooit aangesproken op mijn huidskleur. Nooit het gevoel gehad dat ik ergens niet welkom was vanwege mijn afkomst, hooguit ben ik misschien ooit positief of negatief beoordeeld omdat ik een vrouw ben, maar dat is toch iets anders.
Ik kan me voorstellen hoe pijnlijk het moet zijn wanneer mensen direct een oordeel over je hebben nog voordat je iets hebt gezegd. Wanneer je keer op keer moet bewijzen dat je erbij hoort. Wanneer je vragen krijgt als: “Waar kom je écht vandaan?” terwijl je gewoon in dezelfde stad bent geboren als degene die de vraag stelt.
Dat gaat veel verder dan een vervelende opmerking. Het gaat over buitengesloten worden, over vooroordelen, over kansen die je misschien misloopt zonder dat iemand het hardop uitspreekt.
Onschuldige omschrijving of toch niet? Ik betrap mezelf soms op dingen waarvan ik achteraf denk: waarom zei ik dat eigenlijk?
“Je weet wel, die vrouw met dat hoofddoekje.”
“Je weet wel dat huis waar die twee mannen wonen”
“Die donkere man van de supermarkt.”
“Zij zijn niet toch niet in Nederland geboren?”
In mijn hoofd zijn dat gewoon omschrijvingen, net zoals ik zou zeggen: “die vrouw met het blonde krulhaar”, ‘dat huis met die hoge heg”, “die man met de baard en donkere bril” of, als iemand mij moet omschrijven: “die vrouw met het knotje, de stok en de driewielerfiets.”
Maar is dat hetzelfde? Dat is waar ik twijfel want voor mij voelt het als een neutrale beschrijving van iemand die ik probeer aan te wijzen. Maar voor iemand anders kan het voelen alsof juist dat kenmerk telkens weer als eerste wordt genoemd. Alsof de huidskleur, geaardheid, afkomst of religie belangrijker is dan de persoon zelf en eerlijk gezegd weet ik niet altijd waar die grens precies ligt.
Ik denk namelijk dat veel mensen racisme/discriminatie zien als iets groots; schelden, haat, bewust onderscheid maken tussen mensen, dat keur ik zonder enige twijfel af.
Maar er bestaat ook zoiets als onbewuste vooroordelen. Dingen die je hebt meegekregen vanuit je opvoeding, de media of de maatschappij waarin je bent opgegroeid. Niet omdat je slechte bedoelingen hebt, maar omdat bepaalde beelden zich ongemerkt in je hoofd hebben vastgezet. Ik denk dat niemand daar helemaal vrij van is.
Zelf merk ik bijvoorbeeld dat ik soms aannames doe voordat ik iemand echt ken. Niet alleen over afkomst trouwens, ook over geaardheid, leeftijd, kledingstijl, opleidingsniveau of uiterlijk. Blijkbaar zijn onze hersenen voortdurend bezig mensen in hokjes te plaatsen, dat maakt het leven overzichtelijker, maar niet eerlijker.
Het verschil zit misschien in wat je vervolgens met die eerste indruk doet. Sta je open voor het echte verhaal van iemand? Ben je bereid om je mening bij te stellen? Durf je naar jezelf te kijken als iemand je ergens op aanspreekt?
Dat laatste vind ik misschien nog wel het moeilijkst want niemand vindt het prettig om te horen dat hij of zij kwetsend is geweest. De eerste reactie is vaak verdedigen; “Zo bedoelde ik het niet.” of; “Dat was helemaal niet racistisch of discriminerend bedoeld.”
En meestal is dat ook waar, maar de bedoeling van een opmerking en het effect ervan zijn niet altijd hetzelfde. Juist daarom vind ik dit een interessante vraag. Niet omdat ik denk dat ik racistisch ben of discrimineer, maar omdat het mij dwingt om eerlijk naar mezelf te kijken, naar woorden die ik gebruik, naar aannames die ik misschien maak, naar situaties waarin ik automatisch iets zeg zonder erbij stil te staan.
Misschien begint verandering niet bij mensen die openlijk racistisch zijn of discrimineren, die weten vaak toch al niet dat ze fout zitten. Misschien begint verandering juist bij mensen die bereid zijn zichzelf af en toe een ongemakkelijke vraag te stellen, zoals deze.
Want als ik eerlijk ben, weet ik nog steeds niet precies waar de grens ligt, ik weet alleen dat ik mensen wil zien als mens, niet als huidskleur, niet hun geaardheid, niet als afkomst, niet als religie, niet als beperking. En tegelijkertijd realiseer ik me dat het makkelijk praten is wanneer je zelf nooit het gevoel hebt gehad buitengesloten te zijn vanwege die dingen.
Misschien is luisteren daarom wel belangrijker dan praten, luisteren naar verhalen van mensen die andere ervaringen hebben dan ik. Luisteren zonder direct in de verdediging te schieten, luisteren om te begrijpen in plaats van om gelijk te krijgen.
Hoe meer ik erover nadenk, hoe minder ik denk dat deze vraag gaat over racisme of discrimineren alleen, misschien gaat deze vraag vooral over zelfreflectie. Over de bereidheid om af en toe in de spiegel te kijken en jezelf af te vragen: zie ik de mens, of zie ik eerst het label?
Lizette
Heb jij jezelf wel eens betrapt op racisme, discrimineren of misschien in bredere zin vooroordelen die over buitensluiten in het algemeen gaan?
Laat het me weten in een reactie of beantwoord de vraag eens voor jezelf.
Maximaal 2x per maand een Zettje Schrap Extra, met inzichten en updates
Je hoeft de Substack app NIET te downloaden!!!!! Na invullen van je emailadres, krijg je de melding; Download de app om af te ronden (uitgekookt) maar dat hoef je NIET te doen, je bent dan namelijk al aangemeld!!
Dankzij de bijzondere en liefdevolle bijdrage van deze fantastische sfeermaker krijgt dit platform zijn gezellige, warme uitstraling en unieke, uitnodigende karakter. Daar ben ik ontzettend dankbaar voor.
💖
↬ Kaarten en meer van Studio Kuukeluus
